ਲਿਟਮਸ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? – ਵਿਗਿਆਨ ਬਲੌਗ
ਵਿਗਿਆਨ • ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ

ਲਿਟਮਸ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਤੇਜਾਬ ਅਤੇ ਖਾਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ

ਲਿਟਮਸ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਬੈਂਗਣੀ (ਜਾਮਣੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਈਕਨ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਲਿਟਮਸ ਘੋਲ ਜਾਂ ਪੇਪਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਲਿਟਮਸ ਪੇਪਰ
▲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਲਿਟਮਸ ਪੇਪਰ

ਲਿਟਮਸ ਘੋਲ ਜਾਂ ਪੇਪਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇਜਾਬ (Acid) ਅਤੇ ਖਾਰ (Base) ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਤੇਜਾਬੀ ਹੈ ਜਾਂ ਖਾਰੀ।

ਤੇਜਾਬ

ਨੀਲਾ → ਲਾਲ

ਤੇਜਾਬ ਨੀਲੇ ਲਿਟਮਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਖਾਰ

ਲਾਲ → ਨੀਲਾ

ਖਾਰ ਲਾਲ ਲਿਟਮਸ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਲਿਟਮਸ ਟੈਸਟ ਚਿੱਤਰ
▲ ਲਿਟਮਸ ਟੈਸਟ — ਤੇਜਾਬ ਅਤੇ ਖਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਲਿਟਮਸ ਨੂੰ ਲਾਈਕਨ (Lichen) ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਈਕਨ ਪੱਥਰਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੀਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਲੀ ਅਤੇ ਕਾਈ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Roccella tinctoria lichen
▲ Roccella tinctoria — ਲਿਟਮਸ ਦਾ ਸੋਮਾ ਲਾਈਕਨ
🔬

ਕਸ਼ੀਦਤ ਪਾਣੀ (Distilled Water) ਵਿੱਚ ਲਿਟਮਸ ਘੋਲ ਦਾ ਰੰਗ ਜਾਮਣੀ (Violet) ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਕਿ ਇਸਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਤੇ ਨੀਲਾ।

ਜਾਮਣੀ ਲਿਟਮਸ ਘੋਲ
▲ ਕਸ਼ੀਦਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਮਣੀ ਲਿਟਮਸ ਘੋਲ
ਲਿਟਮਸ ਟੈਸਟ ਨਤੀਜੇ
▲ ਤੇਜਾਬ ਅਤੇ ਖਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਟਮਸ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੇਰਵਾ
ਕਿਸਮ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ
ਮੂਲ ਰੰਗ ਬੈਂਗਣੀ / ਜਾਮਣੀ
ਸੋਮਾ ਲਾਈਕਨ (Lichen)
ਤੇਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਲਿਟਮਸ → ਲਾਲ
ਖਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਲਿਟਮਸ → ਨੀਲਾ
ਰੂਪ ਘੋਲ ਅਤੇ ਪੇਪਰ

ਵਿਗਿਆਨ ਬਲੌਗ  •  ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਲੜੀ  •  ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ